Moanne fan it Erfskip

Beleefbare kampgeschiedenis van Hemrik

Potlood Wim Bras

Tijdens de Tweede Wereldoorlog lagen in de bossen rond Hemrik twee werkkampen: Sparjebird en Wurksathe. Anderhalf jaar na de bevrijding werden de barakkenkampen geruimd en viel er niets meer te zien. Desondanks hebben oudere Hemrikkers nog wel degelijk herinneringen aan de kampen.

Wilma Couperus verzorgt op vrijdag 15 november in Sparjebird een aantal kleine lezingen over de kampen. Om 19.00, 20.00 en 21.00 uur is er een kort verhaal met muziek en persoonlijke anekdotes van mensen die het hebben meegemaakt. verhalenavond.nl

Die lokale geschiedenis mag niet verloren gaan, vond Wilma Couperus toen ze terloops achter het bestaan van de werkkampen kwam. “Ik woon hier al tien jaar, maar wist ik er niks vanaf. Mijn huis ligt nota bene op een steenworp afstand van Sparjebird.” Gesteund door een clubje geestverwanten uit het dorp begon Wilma de verhalen te verzamelen. “We hebben oudere dorpsgenoten gevraagd of we bij hen langs konden komen om hun herinneringen op te tekenen. Zo leidde het ene verhaal naar het andere en groeide de kampgeschiedenis in betrekkelijk korte tijd uit tot een omvangrijk project. Sparjebird en Wurksathe maken duidelijk dat de grote geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog niet aan een klein dorp als Hemrik voorbijging.”

Geur van fout

Waarom Hemrik de 75 jaar daarvoor liever niet sprak over de werkkampen had te maken met een gevoel van ongemak, bemerkte Wilma tijdens de interviews. “Er hangt een geur van fout omheen. Maar dat is maar deels terecht.” Sparjebird en Wurksathe bestonden al voor de oorlog en maakten onderdeel uit van de werkverschaffing in de crisisjaren 30. Na de inval in 1940 nam de Duitse bezetter de barakkenkampen over voor de Nederlandse Arbeidsdienst (NAD). “Zeg maar de Arbeidseinsatz, maar dan op Nederlands grondgebied. In de beginperiode van de NAD meldden veel jonge mannen uit de grote steden in het Westen zich nog vrijwillig, vanwege de werkloosheid of om de gang naar Duitsland te ontlopen.”

Gaandeweg de bezetting werd de tewerkstelling echter verplicht en kreeg de NSB het in de kampen steeds meer voor het zeggen. Daarmee groeide de afkeer. NAD’ers die het erop waagden om te vluchten, kregen uit de omgeving hulp bij het onderduiken. Na de bevrijding werden Sparjebird en Wurksathe met prikkeldraad omheind en functioneerden ze een tijdlang als interneringskampen voor NSB’ers in afwachting van hun proces.

Belangrijk hoofdstuk

“Al met al een belangrijk hoofdstuk in de Friese oorlogsgeschiedenis”, aldus Wilma. “Naar schatting vijftienhonderd tot tweeduizend NAD’ers hebben hier kortere of langere tijd gezeten. En na de bevrijding volgden nog eens honderden NSB’ers.” Van een aantal, waaronder de onlangs gestorven NAD’er Jan Lobel uit Rotterdam, heeft de werkgroep de ervaringen nog mondeling weten vast te leggen.

Met grondeigenaar Staatsbosbeheer is overeengekomen dat in Sparjebird een herdenkingsplaquette de exacte plekken zal markeren. Daarnaast komt er een informatiezuil die de kampgeschiedenis in grote lijnen uit de doeken doet. Omdat Staatsbosbeheer het karakter van Speelbos Sparjebird verder niet wil aantasten, gaat de werkgroep met een speciale app het voormalige kamp virtueel zichtbaar maken. “Op acht verschillende punten in het bos kan de bezoeker dan op zijn mobiel beschrijvingen, oude beelden en persoonlijke verhalen downloaden om zo een indruk te krijgen van het kampleven destijds.” Ook zijn er inmiddels vergevorderde plannen voor een boek en lesmateriaal voor de basisscholen uit de buurt.

De werkgroep gaat met een speciale app het voormalige kamp virtueel zichtbaar maken.

Binnenkijken in Beetsterzwaag

In het kader van de Moanne fan it Erfskip organiseert de Stichting Historisch Beetsterzwaag op zaterdag 16 november (14.00 uur) een historische rondleiding door het dorp. Dat doen ze wel vaker, maar dan zijn de monumenten alleen van buiten te bekijken. Nu is het ook mogelijk om binnen te kijken in gebouwen die anders niet toegankelijk zijn. Aanmelden voor deze rondleiding is nu al mogelijk: redactie@sa24.nl of 06-5247 1013. Deelname: 2 euro. Deelnemers kunnen voor 2 euro ook een boekje kopen over de monumenten van Beetsterzwaag. Door omstandigheden maakt het voormalige kantongerecht geen onderdeel uit van de rondleiding, zoals eerder wel is aangekondigd.

Lezing in Nij Beets

In het kader van de Moanne fan it Erfskip verzorgt Kees Bangma op woensdag 6 november (20.00 uur) een lezing over Opsterland en de Eerste Wereldoorlog bij Galerie Aepos in Nij Beets (Dorpsstraat 10). Entree: 7,50 euro.

E-magazine over Moanne fan it Erfskip

Sa! Media maakt naar aanleiding van de Moanne fan it Erfskip een e-magazine. Daarin komen online alle activiteiten aan bod. Met geschreven artikelen, foto’s, audio-fragmenten en video’s. Leuk om in te bladeren wanneer u er niet bij was of leuk om na te genieten wanneer u er wel bij was.

Verder in Moanne fan it Erfskip

De Moanne fan it Erfskip is een maand vol activiteiten rond geschiedenis en cultuurhistorie. Kleine of grote gebeurtenissen uit het verleden toegelicht en opgerakeld door deskundigen van nu.

November
Wo 6 Lezing; Opsterland en de Eerste Wereldoorlog
Wo 13 Zang; Jan de Roas Sjongers / De Reade Hoeke
Do 14 Lezing; Jarig en Henk van der Wielen
Vr 15 Lezing; N.A.D.-kampen in Hemrik
Za 16 Rondleiding; Binnenkijken in Beetsterzwaag
Do 21 Lezing|Discussie; Monumenten in Opsterland

Al geweest
Vaarexcursie omgeving Nij Beets
Verteloptreden rond Tjepke Nawijn
Lezing over marinier Johannes Hijlkema
Filmavond met historische films Gorredijk
Lezingen over de NTM, de zusters Cohen en Wolter Postma