Nieuws

Bosjes vol gevaar 

Potlood Renske Woudstra

Bijna verdwenen uit het collectief geheugen: die kleine bosjes in het verder kale weidelandschap. Toch kleeft er aan de plukjes bomen een naargeestig verleden: dat van ziekte en besmetting. Fotograaf Janne van Gilst is erdoor gefascineerd; de komende tijd gaat ze op zoek naar miltvuur– en pestbosjes in de omgeving. 

Het loopt storm met mail en telefoon en dat is onverwacht. “Ik had geen idee dat dit onderwerp hier nog zo leeft. Bizar, actueel en gevaarlijk, dat fascineert me.” Janne van Gilst is tot 14 maart te gast in Kunsthuis SYB. Ze werkt aan het project ‘Miltvuurbosjes’ en legt een zo groot mogelijk archief aan van plekken waar deze nog altijd gevaarlijke bosjes liggen 

Noord-Beveland is de plek waar Janne opgroeide. “Mijn opa was landbouwer, en ik ken elk hoekje van het eiland. Je kijkt dan toch op een andere manier naar het landschap. Dat nam ik mee tijdens mijn studie Documentaire Fotografie in Den Haag.

Ik merkte dat mijn manier van naar het landschap kijken, mijn kracht was.” In haar afstudeerproject speelden die landschapsvormen al een rol. Een tijdje terug was er een tv-programma over miltvuurbosjes, dat raakte een snaar. “Het is een onderwerp dat op mijn lijf geschreven is, maar het belandde nog even op de plank.”

Net toen ze een project in Zeeland had afgerond, kwam een oproep voor residerende kunstenaars van Kunsthuis SYB voorbij. “Ik dacht, nu is het tijd om mijn project Miltvuurbosjes in te sturen.” Ze werd uitgekozen. 

Nog voor de coronauitbraak reisde de in Den Haag wonende fotografe naar ZuidwestFriesland, waar ze rond Joure een eerste verkenning deed met sociaal geograaf Jacob van der Vaart uit Broek. “In gemeentearchieven vond hij informatie over boeren die compensatie kregen nadat ze vee hadden verloren.

Alleen de naam van de veehouder, het aantal koeien en de ziekte waaraan ze waren overleden, is vermeld. Dus niet waar de koeien begraven liggen. Dit is alleen uit te zoeken door te achterhalen wie er op welk perceel boerde, een hele klus.

En dit dan in combinatie met veld- en kaartonderzoek.” Runderpest heerste vooral in de achttiende eeuw, miltvuur een eeuw later. Aan het begraven van dode dieren op eigen land kwam een einde toen in 1957 de Destructiewet intrad. 

Bij Janne van Gilst zijn vooral meldingen binnengekomen van bosjes tussen Gorredijk en Langezwaag, maar ook uit Lippenhuizen. “Ik heb al gesproken met boeren bij Langezwaag, maar zoek nog mensen die er langer wonen. Alle interviews leg ik vast. Mijn bevindingen stuur ik door naar Jacob. Als ik twijfel over een bosje, hoop ik dat hij dit door kaartonderzoek kan onderbouwen. Samen op pad gaan zou een volgende stap kunnen zijn. 

De fotografe maakt foto’s van de gevonden bosjes en bewerkt ze in een bij Kunsthuis SYB speciaal daarvoor ingerichte doka. “Ik gebruik een negentiende-eeuwse techniek. Daarmee vervagen de foto’s weer, dat is ook de gedachte erachter: het landschap verandert.

Met mijn bijna archiverend werk wil ik laten zien dat er ontzettend veel kennis is in de gemeenschap en dat is in dit geval misschien wel van levensbelang.” 

Tips zijn welkom op jannevangilst@gmail.com of 06-1354 7778.