Nieuws

Damshûs legt collectie digitaal vast

Camera Sietse de Boer Potlood Wim Bras

Monsterklus voor de vrijwilligers

De werkgroep archivering van It Damshûs is bezig om de meer dan duizend voorwerpen van de museumcollectie digitaal vast te leggen. Een monsterklus. Elk apart gefotografeerd en voorzien van een passende omschrijving zijn de objecten straks te zien op de verzamelwebsite van het Friese erfgoed: museum.frl.  

De collectie van It Damshûs is volgens Jan Frieswijk uniek omdat het een compleet overzicht biedt van de turfgereedschappen in de laagveenderij. “Sa’n fersameling sjochst nergens.” Het gegeven dat de bulk van de voorwerpen door de Nij Beetsters zelf in de loop van de jaren is ingebracht, geeft de collectie nog eens extra cachet, vindt de museumbestuurder. “De nammen fan in soad famyljes út Nij Beets fine harren oarsprong yn Oerisel. De Gieterse turfmakkers ha harsels in wei hjirhinne groeven.” In de Groote Veenpolder van Opsterland, met Nij Beets als middelpunt, eindigde de grootschalige turfwinning in Nederland tegen het einde van de negentiende eeuw. Daarna begon een nieuw tijdperk met kolen en olie als grondstoffen voor energieopwekking.

Wind- en waterdicht
Afgelopen tijd namen de vrijwilligers van het openluchtmuseum de ‘Turfskuorre’ onder handen om de gereedschapscollectie een passende plek te geven in één ruimte. De schuur, op het middenstuk van het museumterrein, is nog op traditionele wijze gebouwd. En dat hield in dat de wind, vroeger noodzakelijk om de turfmoppen te drogen, vrij spel had. “Om de kolleksje goed te konservearjen wie it nedich om de skuorre wyn- en wetterticht te meitsjen”, legt Frieswijk uit. “Fan bûten sjocht it der noch altyd as in turfskuorre út, mar fan binnen ha wy no in rûmte  dy’t rjocht docht oan de museale wearde.”

Drie thema’s
Want die kant gaat het steeds meer op met It Damshûs. Nog altijd het museum van het dorp en de streek, wil het ook nadrukkelijk de grotere geschiedenis vertellen van de laagveenderij. Dat gebeurt aan de hand van drie hoofdlijnen: de sociale historie, de dagelijkse praktijk en de ingrijpende veranderingen in het landschap als gevolg van de afgravingen.

“Yn ús haadgebou giet it oer de libbensomstannichheden en de sosjale striid yn it fean. Sis mar it ferskil tusken earm en ryk yn dizze omkriten. Yn de ‘Turfskuorre’ kinst sjen hoe’t turf makke waard. En yn it ‘moeras’ kinne de besikers ûnderfine wat feangrûn is en hoe’t de feanpakketten troch de ieuwen hinne foarme binne.” Daarna werd het overhoopgehaalde en uitgeveende land in cultuur gebracht. Om dat te kunnen doen moest de wateroverlast worden beteugeld en daar speelde het Sudergemaal, de buitenpost van het museum, weer een hoofdrol in.

Verhaal in drie films
Museumbezoekers van tegenwoordig, en zeker de jeugdige garde, hebben geen geduld meer om uitgebreid stil te staan bij de omschrijvingen van de objecten, aldus Frieswijk. It Damshûs ondervangt die trend door met films de drie thema’s van het museumverhaal uit de doeken te doen. “Ast de films sjoen hast, witst it hiele ferhaal.” Dat bezoekers er ook werkelijk voor gaan zitten, laat onderzoek zien. “Gemiddeld bliuwe besikers in oere en trije kertier rûnhingjen yn in museum. By ús is dat al gau twa en in heal oere.”