Nieuws

De bijzondere geschiedenis van familie Van der Duim

Camera Sietse de Boer Potlood Arend Waninge

Economische vluchtelingen zijn van alle tijden. Dat is de conclusie van Bruin van der Duim uit Ureterp na een acht jaar lange speurtocht naar zijn familiegeschiedenis. In ‘Voorbij Beets’ staat het verhaal nu te boek. “Unfoarstelber, hoefolle fearkrêft minsken ha kinne.”

Hij wist niet beter dan dat de wortels van zijn familie in Appingedam lagen. Tot Bruin van der Duim bij toeval in de bibliotheek op een foto stuitte van veenarbeiders bij Nij Beets. “Ien fan harren wie Jan van der Duim, deselde namme as dy fan myn heit.” Een paar weken later las hij in de krant een overlijdensbericht van een Jelke van der Duim uit Nij Beets, onder de kinderen waren een Rutsker en een Jan. “Nammen dy’t ek yn myn famylje in soad foarkomme. Myn pake wie in Rutsker Jelke. Doe koe ik der net mear ûnderút, dit moast ik útsykje.”

Dat lukte. Hij traceerde zijn voorvaderen terug tot Jan Jelkes (1660-1749). Drie generaties later nam Jan Hendriks in 1811 de achternaam Duimke aan. Hij was vogelvanger. Zijn bijnaam was Tomke, Fries voor het winterkoninkje. De achternaam mocht niet in het Fries, dus werd het Jan Duimke. “Syn bern woene net troch it libben mei de bynamme fan heit. Sy ha der doe Van der Duim fan makke.”

Centraal in de beschreven familiegeschiedenis is Jelke Jans, geboren in 1837. “Myn âldpake. Hy wie de njoggende fan tsien bern. Alle acht âldere broers en susters stoaren foar harren tritichste. In hurde tiid. Wat sil dat in yndruk makke ha.” Om aan het geploeter in het veen te ontkomen, kocht hij een kofschip. Het werd een financieel drama. Hij moest terug naar Nij Beets, opnieuw in het veen. In 1880 verkaste hij met zijn gezin naar Groningen. “Grins wie syn hoop, dêr soe it better gean.” Het bleek ijdele hoop. Zijn vrouw overlijdt een paar weken na de geboorte van de jongste zoon. “Dêr siet hy mei fjouwer bern. Wat dogge jo dan? Dat hâldt my sa dwaande.” Na driekwart jaar ontvlucht de familie de stad. Ze zijn dan met z’n vieren, het zoontje is ook overleden. Ze nemen de trekschuit naar Appingedam. Daar is werk genoeg, dankzij de aanleg van de spoorlijn vanuit Delfzijl.

Hij ontmoet een alleenstaande van oorsprong Friese vrouw, Elisabeth Kerkhof, geboren in Akkrum. “De heiten fan har bern wiene ûnbekend. Se siet yn de prostitúsje, mar wie ek brêgewachter. Dan tink ik: hoe komt sy oan sa’n oerheidsbaantsje. Ik fiel my dan krekt Peter R. de Vries. Soe ien as oare notabele ek klant west ha?” De rampspoed is nog niet voorbij. Acht jaar later overlijdt Elisabeth, waarna Jelke Jans voor de derde keer trouwt. “Myn pake is 15 as syn suster swier rekket en trouwe moat. In pear wiken foar dy tiid, wurdt syn broer Jan lykwols dea lâns de kant fan de dyk fûn, 22 jier âld. Doodsoorzaak onbekend.” De pakesizzer van Jelke Jans krijgt zijn naam, maar overlijdt na een jaar.

De dood tekent het leven Jelke Jans. In zijn jeugd verloor hij acht van zijn negen broers en zusters. In zeven jaar tijd werd hij twee keer weduwnaar. Zes van zijn negen kinderen overleden op zeer jonge leeftijd en zijn eerste kleinkind werd ook maar een jaar. “Hoe hâlde je it fol? Safolle tsjinslach. Dat hâldt my dwaande. Hy stie alle kearen wer op en giet fierder. Hieltyd probearje ergens oars de poaten ûnder it gat te krijen. Eins is it krekt sa as mei de hjoeddeiske ekonomyske flechtelingen. It wie by ús earder net oars. Myn heit Jan kaam as kappersfeint dizze kant wer op en fûn wurk by kapper Van der Muur op De Gordyk. Sa binne wy yn dizze kontreien bedarre.”

Bruin van der Duim heeft de geschiedenis als een historische familieroman op papier gezet. Met interpretaties van hemzelf, met feiten als basis. Het boek was eigenlijk bedoeld voor de naaste familie, maar er blijkt meer belangstelling. Het boek kost 17 euro en is zaterdag op de boekenmarkt in It Damshûs te koop. Bestellen kan ook via vanderduim@hotmail.com.

Kunst- en boekenmarkt Damshûs

Op zaterdag 22 juni is er rond It Damshûs (10.30-16.00 uur) de jaarlijkse kunst- en boekenmarkt. In tientallen stands tonen en verkopen kunstenaars hun werk. Er zijn boekenverzamelaars en verkopers komen met zeldzame boeken. Daarnaast is er livemuziek en presentaties van Friese boeken. De boekenmensen nemen verschillende interessante items mee naar Nij Beets: plaatjesalbums van onder andere Verkade en Hille, een ruime verzameling strips waaronder Kapitein Rob, Kuifje en Suske en Wiske. Ook zijn er volop romans, detectives, kinderboeken,  kookboeken en literatuur. Voor liefhebbers zijn er nog kraampjes te huur. Informatie bij Koos Beemsterboer: 06-1613 8018. Het museum is de hele dag gratis toegankelijk.

Jeugdmuziek play-inn

Net als vorig jaar treden tientallen jonge muzikanten op tijdens de superzaterdag in It Damshûs. Op zaterdag 22 juni (13.30-17.00 uur) organiseert de Federatie Opsterlandse Muziekverenigingen een play-inn. De verschillende jeugdorkesten van de basisscholen laten zien hoe ver ze in hun ontwikkeling zijn. De middag staat in het teken van samenspelen, nieuwe muziek ontdekken, kennismaken met andere muzikanten, maar er is ook volop ruimte voor plezier. Aan het eind van de middag volgt een groot concert.