Moanne fan it Erfskip

Duurste afvoer in Friese waterhistorie

Camera Sietse de Boer Potlood Wim Bras

Het Zilverkanaal in het buitengebied van Nij Beets heet niet voor niets Zilverkanaal. Het vaartje van nog geen kilometer lang dankt zijn naam aan een waterstaatkundige flater die een hoop geld kostte. De misrekening van honderd jaar geleden leidde wel tot de bouw van het Sudergemaal.

Nergens in de Groote Veenpolder ligt het afgegraven land zo laag als ten zuidwesten van Nij Beets: zo’n twee meter onder boezempeil. Maar ook in die polders valt regen en moet het teveel aan hemelwater op zeker moment worden afgevoerd. Daarbij stroomt ook nog eens het Ald Djip door het weidse gebied. Dat vraagt om een vernuftige waterhuishouding. Hoe die in elkaar steekt en hoe het allemaal tot stand kwam, doet Damshûsschipper Arjan Dijkstra komend weekend uit de doeken tijdens een speciaal voor de Moanne fan it Erfskip georganiseerde vaartocht. “Moatst te plak wêze, dan kinst it ek sjen.”

Ondergronds

De geschiedenis van het Zilverkanaal is een verhaal apart. Het loopt evenwijdig aan het laatste Opsterlandse stukje Ald Djip, pal naast de beek, komt ogenschijnlijk nergens vandaan en gaat ook nergens heen. Beide uiteinden van het drie kilometer lange kanaal lopen dood. Vanaf het Ald Djip gezien is het peilverschil 2,70 meter. En daar zit ‘m de kneep, aldus Dijkstra. “It Sulverkanaal is in saneamd ûndergrûnkanaal. De fearten troch it lân wer’t it fean noch net ôfgroeven wie, hjitten wer boppegrûnske kanalen.”

Natte voeten

Aan het begin van de vorige eeuw besloot het polderbestuur de wirwar van petgaten en droogribben in te richten tot landbouwgrond, het sluitstuk van de ontginning van de Groote Veenpolder. In het laagst gelegen deel liet men het Zilverkanaal uitgraven dat als opvangbekken diende voor het nieuwe stoomgemaal aan de Nije Leppedyk (nu Domela Nieuwenhuisweg), vlakbij Pier’s Hiem. In 1916 begon het gemaal met pompen, de drooglegging verliep voorspoedig. Maar algauw trokken de boeren van Poppenhuizen en Warniahuizen aan de bel. “Dy krigen yn ien kear wiete fuotten. It polderbestjoer hie de ôffier fan it wetter net goed besjoen.” De boeren moesten niet zeuren, bagatelliseerde het bestuur, maar na een jarenlange juridische strijd stelde de rechter de gedupeerden in het gelijk. Het stoomgemaal, nog geen negen jaar oud, diende te worden afgebroken.

Functie

Er moest wel elders een nieuw gemaal komen; dat werd in 1924 het Sudergemaal. Boosdoener het Zilverkanaal hield zijn waarde door de nieuwe aftakking die aansloot op het hypermoderne elektrische gemaal aan de Nije Feart. In 1925 kreeg ook de Zuid-Oost polder onder het Polderhoofdkanaal een verbinding met de afvoer via het Zilverkanaal. En uiteindelijk maakte het Sudergemaal ook de twee noordelijke gemalen bij De Veenhoop en Smalle Ee overbodig. “It Sudergemaal is hjoeddedei historie, mar it Sulverkanaal funktionearret noch altyd.”

Vaar mee

Arjen Dijkstra vertelt meer over het Zilverkanaal en de waterpeilen rond Nij Beets, tijdens een vaarexcursie op zaterdag 12 oktober. Start (13.30 uur) met demonstratie van het Sudergemaal, waar ook een foto-expositie rond De Deelen te zien is. Daarna per turfbok door het Polderhoofdkanaal en het Ald Djip naar Pier’s Hiem. Deelname: 12,50 euro p.p. Aanmelden via redactie@sa24.nl of 06 – 52 47 10 13.