Nieuws

Geketende Samson tussen de boekpilaren

Camera Jacques van Harte Potlood Wim Bras Map LF2018

Albert Bonnema zong over de hele wereld in beroemde operahuizen. Maar nooit kwam die ene rol voorbij: Samson in de opera Samson et Dalila. “Een droompartij.”

Culturele Hoofdstad stelt de Friese tenor in staat zijn droom waar te maken. En nog wel op een favoriete plek: de boekenhal van Steven Sterk in Gorredijk. “Die akoestiek en entourage. Ja, het moest daar.”

Iedere operazanger heeft wel een rol in gedachten die hij of zij heel graag wil zingen, weet Albert Bonnema. “Maar je moet een beetje geluk hebben. Of ze ook jou voor de rol willen hebben en of het dan net in je agenda past. En sommige opera’s worden simpelweg nauwelijks uitgevoerd.”

Dat laatste is het geval met Samson et Dalila van de Franse componist Camille Saint-Saëns. Waar dat aan ligt? Niet aan de muziek, aldus Bonnema. “De componist wilde in eerste instantie het Bijbelse verhaal als oratorium opvoeren, maar liet zich door zijn librettist overhalen om er een opera van te maken. Daardoor heeft het geheel een wat statisch karakter en dat schrikt de operahuizen af. Volkomen onterecht. Samson et Dalila kent zoveel prachtige koorpartijen; Saint-Saëns bedacht in die tijd volstrekt nieuwe klankkleuren voor de stemmen. Het duet tussen Samson en Dalila dat aan het eind van de tweede acte overgaat in de aria van Dalila: dat is een gezongen droom.”

Metafoor

In de talloze liederenrecitals die Bonnema tijdens zijn carrière zong, maakten altijd wel een of twee aria’s uit Samson deel uit van het programma. Daar bleef het lange tijd bij. Totdat in 2011 De Ried fan de Fryske Beweging aan hem vroeg een programma te maken rond de herdenking van Kneppelfreed, in de Broerekerk van Bolsward. “Fedde Schurer heeft in zijn gedichten het Bijbelse verhaal over Simson gebruikt als metafoor voor de Friese zaak. Ik heb die gedichten weer gecombineerd met delen uit Samson et Dalila. Toen ik na afloop met mijn pianist naar huis reed, zeiden we tegen elkaar: dit moet echt een keer in zijn geheel.” De kans diende zich aan in het kader van LF2018. Bonnema wist ook meteen waar.

“Ik leerde Steven Sterk een jaar of tien geleden kennen. Hij troonde me destijds direct mee naar zijn pakhuis en daar tussen al die gestapelde pallets met boeken stond ik versteld van de akoestiek.” Bonnema keerde drie jaar achtereen naar de hal terug om er concerten te geven. Afgelopen zomer op vakantie in Zuid-Italië dwaalde hij langs de tempelruїnes van de oude Grieken en bij de aanblik van de dicht op elkaar staande pilaren moest hij onwillekeurig terugdenken aan de zuilen met boeken in Gorredijk. “Het decor voor Samson et Dalila was er al.” Of bijna, want de anders toch cultuurminnende Sterk reageerde in eerste instantie afhoudend, vertelt Bonnema. “Begrijpelijk want november is juist de drukste maand voor de ramsjhandel, dus Steven stond niet meteen te springen. Gelukkig heeft hij een bedrijfsleider die het machtig vindt als er wat bijzonders in de hal gebeurt.”

Spionne

Hoe het decor er precies uit komt te zien, houdt Bonnema nog even voor zich. Maar de torenhoge stapels met boeken zullen, vernuftig uitgelicht, de tempel verbeelden waar Samson zijn noodlot tegemoet gaat. De publiekstribunes sluiten aan drie kanten het speelvlak af. “Dat houden we klein om het effect van de oprijzende tempel te benadrukken. De toehoorders zitten er bovenop.”

Als regisseur kiest Bonnema niet voor een historiegetrouwe uitvoering. De erotisch geladen verhouding tussen Dalila en Samson speelt tegen een achtergrond van religie en geweld, niet anders dan de hedendaagse werkelijkheid. “Dalila is een spionne maar geen hoer, ze koestert wel degelijk gevoelens voor Samson. Die heeft een opdracht van God gekregen, maar kan de aardse verleiding niet weerstaan. Sinds Bijbelse tijden is er niet zoveel veranderd in de wereld.”

Hercomponeren

Mezzosopraan Carina Vinke zingt Dalila, een partij die voor een stem met haar reikwijdte lijkt geschreven, zegt Bonnema. “Carina zei direct ja toen ik haar vroeg, ook bij haar stond de opera op het verlanglijstje.” Componist Andrew Wise, met wie Bonnema nog op het conservatorium heeft gezeten, is de dirigent. De oorspronkelijke partituur van Saint-Saëns vraagt om een orkest van tachtig man, maar dat was geen haalbare kaart. Wise en nog twee bevriende componisten (Mathias Coppens en Bram Kortekaas) hercomponeerden ieder een acte van de opera naar een bezetting voor veertien orkestleden. Een strijkkwintet, een blaaskwintet, harp, piano, orgel en uitgebreid slagwerk. “Met deze unieke bewerking koester ik de stille hoop dat Samson en Dalila in de toekomst vaker zal worden uitgevoerd.”

Het grote projectkoor bestaat uit het neusje van de zalm van de amateurkoren uit het Noorden, aangevuld met Consensus Vocalis, het koor van de Nederlandse Reisopera uit Enschede. “Vanwege de tijdsdruk moesten de koorleden niet alleen goed kunnen zingen, maar ook in staat zijn om zelf hun partijen in te studeren.”

Hoe houdt Bonnema het allemaal bij elkaar als hij zelf ook nog de hoofdrol zingt? “Daar zorgt mijn vrouw Sabine voor. De toneelbeelden zie ik al jaren voor me in mijn hoofd. En in de voorbereiding thuis op de bank heb ik de regie minutieus uitgedokterd. Van mijn steun en toeverlaat Sabine zal ik te horen krijgen of het ook klopt. Zo gauw ikzelf de boekenhal binnenstap, ben ik Samson.”

Samson et Dalila

De opera Samson et Dalila in de boekenhal van Steven Sterk wordt opgevoerd op donderdag 22 en zaterdag 24 november (20.15 uur). Op zondag 25 november is er een matineevoorstelling om 15.30 uur. Entree: 22,50 euro.  vanplan.nl