Cultuur

Ingezonden: Beeldenstorm in een glas water?

Camera Sietse de Boer Potlood Renske Woudstra

Lang niet iedere boom wordt honderden jaren oud. Er is altijd wel iemand die op enig moment oordeelt dat je moet verdwijnen. Om plaats te maken voor een gebouw of snelweg of omdat je licht wegneemt voor zonnepanelen of omdat je gewoon niet mooi genoeg bent. In alle gevallen ben je vroegtijdig gezien. Het is maar goed dat we niet op dezelfde wijze met mensen omgaan.

Een tussenvorm speelt zich af in de kunst. Men vindt iets erg mooi of juist helemaal niet, maar meestal blijft het object wel bestaan. De Nachtwacht is ooit ambachtelijk met een mes aan de zijkanten bijgesneden, zodat het beter op een muur paste. Voor hetzelfde was het schilderij toen aan de kant geschoven en was het er niet meer geweest. Een bestaande muurschildering in een nieuw AEGON-gebouw in Leeuwarden werd weggewit omdat, ja omdat… Blijven bestaan hangt van vele grote en kleine toevalligheden aan elkaar.

Een georganiseerde toevalligheid vindt nu plaats in Gorredijk. Zo onderhuids, stil als de discussie over het voortbestaan van De Skâns ooit begon, zo groots staat nu opeens het kunstwerk ernaast ter discussie. Afgezien van of het beeld ‘De Levende Ent’ van Jaap van der Meij mooi of lelijk is, kan iedereen in Gorredijk via een stembiljet kiezen uit vier opties: opblazen, begraven, in stukken verdelen of restaureren.

Willekeurig kiezen betekent dus al een driemaal grotere kans van verdwijnen dan voortbestaan. Stem je met het hoofd dan kunnen eigenlijke en oneigenlijke emoties met de stemmer aan de haal gaan. Mensen vinden het beeld lelijk of hebben het nog nooit gezien. Of gezien de Skâns-discussie, opblazen die handel. Kortom het lot van het beeld is op voorhand al beslecht.

Op het moment dat het bestaansrecht van kunst afhankelijk is van religieuze motieven (de huidige Syrische cultuurvernietiging door IS, maar ook de Beeldenstorm in Nederland in de 16e eeuw) of van politieke uitgangspunten (Stalinistische kunst in Rusland in de vorige eeuw) komen we in lastig vaarwater. Boekverbrandingen op basis van censuur zijn van alle tijden. Wetten gebaseerd op morele waarden (zoals de Kultuurkamer in WOII) ontnemen kunstenaars op voorhand al hun vrijheid. Als ‘ZIJN’ of ‘NIET ZIJN’ bepaald wordt door religieuze, politieke, morele, esthetische, wettelijke of praktische beoordelaars, dan blijkt het gelijk van Lucebert weer eens dat alles van waarde weerloos is.

Misschien is het hele project opgezet om de bevolking te mobiliseren, vergelijkbaar met de grote donorshow van BNN uit 2007. Als men net vóór de bekendmaking van de uitslag een beroep doet op het geweten dan is de plaatselijke bevolking misbruikt om bewustwording te organiseren bij mensen of organisaties die zorgplicht hebben voor ons erfgoed. Van der Meij maakte ‘De Levende Ent’ na een incident waarbij vier bomen werden omgereden. Net zo min als je onverschillig moet zijn over het omhakken of omver rijden van een boom, moet het NORMaal zijn dat een kunstwerk blijft bestaan.

Wij doen dus niet mee aan de stemming en discussie.

Namens een groep verontwaardigde ‘hikke en teine’ Gordyksters, Bauke van der Werf