Cultuur

Lauswolt: de glans van vier eeuwen historie

Potlood Arend Waninge

Sinds de jaren vijftig groeit de landelijke bekendheid van Lauswolt, als hotel, restaurant en als golfbaan. De historie van Lauswolt gaat echter bijna 400 jaar terug. In 1631 bestaat het uit twee grote boerderijen, eigendom van de broers Pieter en Jan Janssen Lauswolt.

Het grote publiek leert Lauswolt pas echt kennen nadat het in de jaren vijftig van buitenplaats is omgebouwd tot een snel naam makend hotel en restaurant. De naamsbekendheid groeit nog verder nadat in 1966 de aanleg van een 9-holesgolfbaan volgt, een van de eerste golfbanen in de provincie. Lauswolt krijgt later ook naam als vergaderlocatie. In de jaren zeventig haalt Lauswolt het internationale nieuws wanneer de Europese ministers van Landbouw er vergaderen en protesterende boeren het gazon omploegen. De media zijn opnieuw volop aanwezig in de eerste dagen van 2007. Politieke Haagse kopstukken van CDA, PvdA en ChristenUnie strijken dan op Lauswolt neer voor, als geheim bedoelde, besprekingen over een kabinetsformatie. De locatie lekt echter snel uit. Smulpapen weten Lauswolt al jaren te vinden in het met een Michelinster bekroonde restaurant De Heeren van Harinxma. De golfbaan behoort inmiddels bij de dertig mooiste golfbanen van het land.

Pieter en Jan
Lauswolt maakt gedurende de eeuwen grote veranderingen door. Belangrijk jaartal is 1867, wanneer de buitenplaats Lauswolt wordt gebouwd. In de jaren tachtig van de vorige eeuw volgt de bouw van de zijvleugels en ontstaat het huidige aangezicht. Nu draagt de fraaie ligging, te midden van uitgestrekte bossen, bij aan de goede naam van Lauswolt. Maar van bos is er in 1631, wanneer de naam Lauswolt voor het eerst opduikt, amper sprake. Lauswolt bestaat dan uit twee zathes, herenboerderijen met veel boerenland. Een van die boerderijen bestaat nog steeds, de bekende filmacteur Rutger Hauer woont er al jaren.

Begin 17e eeuw zijn de zathes eigendom van de broers Pieter en Jan Janssen, die de naam Lauswolt als familienaam voeren. Jan Janssen is een belangrijk man in het dorp. Hij is dorpsrechter en lakenkoopman. Hij ligt met zijn vrouw Antje Hendrickx sinds 1655 begraven bij de dorpskerk in Beetsterzwaag, onder wat nu de oudste grafsteen op het kerkhof is. Die plek roept overigens wel vraagtekens op, want in de 17e eeuw worden belangrijke mensen niet buiten maar in de kerk begraven. Het is niet duidelijk waarom Jan en Antje ´buiten´ liggen. De familienaam Lauswolt houdt geen stand, in de loop van de 18e eeuw sterft de mannelijke lijn uit. De naam Lauswolt komt in geschriften en op kaarten ook voor als Lauswold en Louwswold. Het eerste deel is een verkorting van de naam Nicolaas. Wold is een gebied met bomen en struiken waar vee graast. Het komt in meer plekken voor, zoals Siegerswoude.

Bekende families
De twee boerderijen komen in 1826 in handen van het echtpaar Eysinga-Van Lynden, aan het begin van de 19e eeuw al bekende families in Beetsterzwaag. Zij laten het bezit op hun beurt in 1867 na aan hun kleinzoon Augustinus, zoon van Jan Anne Lycklama à Nijeholt, de burgemeester van Opsterland. Augustinus is verantwoordelijk voor de bouw van de buitenplaats Lauswolt, het centrale gedeelte van het huidige gebouw. Hij schakelt hiervoor een bekende Utrechtse architect in. Samuel van Lunteren is gespecialiseerd in het moderniseren van buitenplaatsen. Hij situeert het huis aan de doorgaande weg, zodat het richting het noorden over een weids uitzicht beschikt. Achter het huis laat Augustinus een park in landschapstijl aanleggen. Hij start ook de ontginning en bebossing van het omliggende terrein. In het bos legt hij een schietbaan aan, vanaf 1868 het domein van een plaatselijke schuttersvereniging.

Heel lang geniet Augustinus niet van het huis. In 1872 verhuist hij naar Den Haag. Zes jaar later verkoopt hij het hele landgoed voor 100.000 gulden aan Rijnhard van Harinxma thoe Slooten.  Rijnhard woont er langer, liefst vijftig jaar, lange tijd met zijn twee kinderen en een huishoudster. Als hij in 1928 overlijdt, erft zijn dochter Adriana het landgoed. Zij is tot haar overlijden in 1954 de laatste bewoner van Lauswolt, samen met haar man Jan Bieruma Oosting. 

Opgesplitst
Het oorspronkelijke landgoed Lauswolt is dan al voor een deel overgegaan in andere handen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de tegenover Lauswolt gelegen boerderij Bethlehem en voor een strook grond waar Villa De Horst wordt gebouwd. Adriana doet nog wel een opmerkelijke aankoop. Ze koopt de Villa Bethlehem, ook aan de overkant van de straat, en laat het met het oog op het uitzicht afbreken.

Na het  afscheid van de familie Bieruma Oosting komt het landgoed in 1954 in handen van de Algemeene Friesche Levensverzekering Mij, die daarvoor ook al Landgoed Olterterp en Villa De Horst heeft gekocht. De samengevoegde landgoederen Olterterp-Lauswolt zijn tegenwoordig eigendom van a.s.r. verzekeringen. Veel huizen op het landgoed zijn in particuliere handen. Sinds 1990 is Queens Bilderberg eigenaar van het hotel. De golfbaan, inmiddels uitgebreid tot 18 holes, is sinds 1987 in handen van de Golf & Countryclub Lauswolt.

Voor dit artikel is dankbaar gebruikgemaakt van het boekje ‘De historie van Landgoed Lauswolt’, dat op de landgoeddag (9 oktober) gratis verkrijgbaar is.