Cultuur

LF2018 in Boornbergum: Op ‘e strún yn hús en tún

Camera Sietse de Boer Potlood Wim Bras Map LF2018

Nergens halen Culturele Hoofdstadactiviteiten zo’n dichtheid als in Boornbergum. Op maar liefst dertig adressen stond zaterdag de voordeur open om een vleugje cultuur te kunnen opsnuiven. Een bonte aaneenschakeling van Kunst met grote K en eigenzinnigheid met gepaste trots.

Het idee voor de dorpse culturele zwerftocht begon twee jaar geleden boven een bord eten, vertelt bedenker en kunstverzamelaar Gatso Lamsma. Zijn zoon Simon, met schoondochter Isabelle uitbaters van restaurant Het Spijshuys, zette een gerecht voor wat bij hem de reactie ontlokte: “Watsto op in board leist, hinget by my oan de muorre. It liket wol keunst.” Zo ontstond het plan om in dorpshuis ‘t Bynt werk van lokale kunstenaars bij elkaar te brengen, met sponsoring van het restaurant, de bakker en de snackbar. Vier exposities, in elk jaargetij één, telkens aangevuld met wat liefhebber Lamsma tijdens zijn leven verzamelde. “Oaren ha harren by it inisjatyf oansletten. Sa giet dat yn in doarp. Keunstners en amateurs troch elkoar hinne.”

Behalve kunst in ‘t Bynt is er deze voorjaarseditie op nog eens 29 andere plekken van alles te zien in het dorp. Iedere bezoeker kan uit het bonte programma van Op ‘e strún yn hús en tún zijn eigen culturele tocht samenstellen: langs huisvlijt, tuinen, duurzaamheidstoepassingen, kookkunst, dorpshistorie en ambacht om maar wat te noemen – Boornbergum heeft voor elk wat wils. Letterlijk, want overal waar de dorpsvlag uithangt staat de voordeur open. Misschien is een willekeurige onderdompeling nog wel het leukst.

’t Bynt: expositie

Een lange trits schoenen, in de Stijlkleuren beschilderd door de schoolkinderen van het dorp, leidt van buiten naar de grote zaal waar zes plaatselijke kunstenaars hun werk hebben uitgestald.  “Boarnburgum en omkriten tilt op fan de keunstners”, zegt rondleider Lamsma. “Tefolle bliuwe ûnder de radar.” Een van hen is fotograaf Ans Hamer. Haar kleurrijke platen van libellen, vlinders en kikkers schoot ze onder andere in de bermen van De Veenhoop en bij de Poostweg in Beetsterzwaag. Elke afbeelding toont een wonderlijk samengaan van toevallige natuur en bedachte compositie. Hoe ze dat voor elkaar krijgt? “Vooral met geduld. Ik kies een plek, stel mijn camera in en wacht af. Voor deze kikker heb ik uren tot mijn knieën in het water van het Witte Meer gestaan.”

Me and Food: bakmixen

Renske Bot bakte altijd traditioneel, zeer tot genoegen van haar man Botas. Alleen bleef hij maar kampen met een vervelende allergie. “Ik kreeg het vermoeden dat dit weleens te maken zou kunnen hebben met het eten van granen en geraffineerde suikers.” Ze verdiepte zich in de materie en zag haar gelijk bevestigd. “Granen beïnvloeden de darmflora, net als bewerkte suikers. Als je daar gevoelig voor bent, leidt dat tot klachten als vermoeidheid, slapeloosheid, eczeem en gewichtsproblemen. Graanproducten komen elke dag toch gauw zes of zeven keer op tafel.” Bot besloot terug te gaan naar de basis: exit granen. Proefondervindelijk uitgedokterd stelt ze sindsdien haar eigen bakmixen met natuurlijke suikers samen. Met Botas gaat het inmiddels een stuk beter. “Wil je ook niet een dadelballetje met kokos proeven?”

Sokkebreidzje mei frou De Boer

Hoelang frou De Boer al breidet? “Gau santich jier, tink. Eins wit ik it net iens. Ik ha altyd breide.” In afwachting van haar staarbehandeling houdt ze het voorlopig even bij de sokken, die rollen haast vanzelf van haar pennen af. Al haar kleinkinderen lopen ermee, haar schoondochters ook. “Allinnich myn eigen dochters net.” Haar specialiteit is de ‘dûbele hakke’. “Dat sit lekker, foaral ast Skerjontsjes oan hast.” Saakje van even verderop komt binnen om de kunst af te kijken. “Breidzje âlderwetsk? Bist mâl, breide sokken binne krekt wer hip.” Zo is het, knikt frou De Boer. En nu de dubbele hak: “Trittich stekken rjocht en oerrjocht hinne en dan werom. Nim de stekken dûbeld op en dan draaie. Sjoch, dan krigest sa’n moai rútpatroantsje.”

Nieuwbouwarchitectuur

De ouders van Vincent Veltman behoren tot de pioniers van Middelgeast, het nieuwbouwplan noordelijk van Boornbergum. “Se binne tafallich op fekânsje, se ha my mar frege om de honneurs wier te nimmen.” Het modernistische huis met veel glas ligt op een schiereilandje, aan drie kanten omgeven door water. Alle zes kavels aan de buitenste rand zijn zo gesitueerd dat elk huis vrij zicht heeft over land en water. “Jûns hearst de sangfûgels fan it bosk yn koar mei de wetterfûgels hjir om it hûs.” De vriendinnen Tytsje en Gryt komen aanfietsen en willen graag een rondleiding. “Ik sykje wat oars”, verduidelijkt Tytsje. “En dit plakje is sa moai.” Vanaf het grote balkon wijst Vincent naar de twee kavels die volgens hem nog te koop staan.

Ganzenborst roken

Achter huis serveert Eit Bijlsma bij zijn dampende rookkast gehaktballetjes van ganzenvlees. Bijlsma rookt ook paling en forel, maar toch het meest gans. “Ik slachtsje sa’n trijehûndert guozzen yn it jier en dan rikje ik de boarststikken.” De ganzen krijgt hij van jagers uit het dorp, van kennissen uit Drenthe, en ook oud-collega’s van het Wetterskip brengen regelmatig wild aan. Door de borststukken te roken en op zijn eigen manier te marineren, verdwijnt de wat tanige smaak. “En dan krigest in moai meager stikje fleis.” Waar de Bijlsmamarinade uit bestaat? “Bytsje seesâlt, brúne sûker, rozemarijn en noch sawat krûden.” Het hele recept geeft hij niet prijs. Maar met zoveel ganzen in Friesland is het zonde dat niet veel meer mensen van het vlees eten. “Se ha in ferkeard byld fan de goes.”