Cultuur

Middeleeuws pad staat centraal op Open Monumentendag Beetsterzwaag

Camera Sietse de Boer Potlood Arend Waninge

Eeuwenlang was het Kerkepad West de belangrijkste verbinding tussen Beetsterzwaag en Beets. De aanleg en later de verharding van de Beetsterweg drukte het pad wat in de vergetelheid, maar komende zaterdag staat het historische pad centraal als onderdeel van Open Monumentendag.

De huidige dorpskerk in hartje Beetsterzwaag was ooit een knooppunt van drie kerkenpaden die rond 1200 zijn aangelegd. Een pad in noordelijke richting liep naar de kerk van Boornbergum. Het pad richting het oosten eindigde bij de Sint Hippolytuskerk van Olterterp en richting het westen leidde het kerkenpad naar de Gertrudiskerk in Beets. Nadat vorig jaar het Kerkepad Oost centraal stond op Open Monumentendag, legt de organiserende Stichting Historisch Beetsterzwaag dit jaar de focus op het Kerkepad West.

Het middendeel van het originele middeleeuwse pad is er nog steeds, al is het inmiddels een stuk smaller dan het eeuwenlang was. Aanvankelijk liep het pad langs middeleeuwse boerderijen, het was voldoende breed voor een paard met wagen. Pas in de 17e eeuw, na aanleg van de Beetsterweg boette het pad aan belang in. Verharding van de Beetsterweg leidde tot de verplaatsing van boerderijen richting deze weg. Enkele oudere boerderijen staan er echter nog steeds, een paar zijn rijksmonument. Tientallen jaren geleden is tijdens de ruilverkaveling het oude Kerkepad zoveel mogelijk hersteld, al lag voor het laatste deel bij Ald Beets de A7 hinderlijk in de weg.

Foto: Museum Opsterlân

Het Kerkepad West eindigde bij de kerk van Beets, gewijd aan Sint Gertrudis, de beschermheilige van tuingroenten en katten. Waarschijnlijk dateerde deze kerk al uit de 12e eeuw, de kerk wordt in ieder geval genoemd in de beroemde kapellenlijst van 1315, als onderdeel van de moederkerk in Oldeboorn. De kerk, afgebroken in 1888, bevatte onder andere een grafkelder van de familie Lycklama à Nijeholt. Twee rouwborden uit de kerk hangen nu nog in het Lycklamahûs.

 

Eind 19e eeuw was er veel oproer in kerkelijk Nederland. Nadat eerder in 1834 de Gereformeerde kerk ontstond (de Afscheiding), volgde in 1886 een afsplitsing van de Hervormde kerk (de Doleantie). Deze kerkscheuring zorgde voor een scheiding van geesten die soms dwars door families liep, ook door adellijke families. Het vrijzinnige deel van Beetsterzwaag toog op zondag naar de dorpskerk, de oude Sint Martenskerk aan de Van Lyndenlaan. Voor de meer orthodoxe hervormde kerkgangers bouwden de families Van Lynden en Lycklama à Nijeholt een nieuwe prestigieuze kerk in Ald Beets, de Adelskerk. Architect Luitje de Goed uit Beetsterzwaag (wiens grafsteen op de begraafplaats ligt van de dorpskerk Beetsterzwaag) hoefde niet op een paar gulden meer of minder te letten. Het resultaat was een allegaartje van bouwstijlen, maar de kerk zag er bij de ingebruikname in 1890 indrukwekkend uit. De beide families konden er niet lang van genieten. Zes jaar na de bouw waren de Van Lyndens uit Beetsterzwaag vertrokken, in 1917 stierf de adellijke tak van de Lycklama’s à Nijeholt uit. De kerk werd in de jaren die volgden maar matig bezocht. Na 1955 zijn er geen diensten meer gehouden. Nog geen honderd jaar na de bouw was de kerk al zodanig in verval dat in 1984 afbraak volgde. De top van de toren was eerder al ten prooi gevallen aan blikseminslag.

Het kerkhof met de bijbehorende grafkelders is nog wel steeds aanwezig. Het familiegraf van Lycklama à Nijeholt is onlangs gerestaureerd. De treurende engel, die sinds 1902 op het graf van de op 25-jarige leeftijd overleden Clara Tjallinga Lycklama à Nijeholt staat, is weer in volle glorie te zien.

Te voet en per bus

De wandelroute Kerkepad West naar Oud Beets is 2,2 kilometer lang. Routekaartjes zijn beschikbaar bij het startpunt in de overtuin van Huize Lyndenstein. Wandelaars lopen ’s middags de kans op de route bijzondere personages te ontmoeten. Op het kerkhof vertellen dorpsgidsen over de geschiedenis. Van 14.00 tot 17.00 uur rijdt er iedere twintig minuten een gratis pendelbus tussen Oud Beets en Beetsterzwaag om de wandelaars naar het startpunt terug te brengen.

Muziek op Oud Beets

Muziek op Oud Beets op zaterdag 11 september (12.00-21.00 uur) is een kleinschalig, gratis toegankelijk muziekfestival. Het biedt een platform aan voornamelijk lokale en regionale musici. Dit evenement wordt mede mogelijk gemaakt door steun van de Friese Jazz Federatie en Poppodium Iduna. Locatie: Rijnhard Zathe, Beetsterweg 20, Oud Beets.

 

 

Delen