Nieuws

Sterrenbos heet voortaan ‘Bos van Knoop’

Camera Sietse de Boer Potlood Wim Bras

Gebruik het woord kappen en de gemoederen raken snel verhit. Zo niet bij het populaire Sterrenbos achter De Slotplaats in Bakkeveen. Met het behoedzaam verwijderen van productiesparren komen de aloude beuken tevoorschijn die de befaamde landgoedontwerper

“Moment”, zegt beheerder Marten Pothof van Natuurmonumenten als hij midden in zijn uitleg drie vrouwen met pronte wandelschoenen en dito jacks ontwaart die in vertwijfeling voor de roodwitte linten van het Sterrenbos staan. “Dames, jullie moeten een stukje omlopen. Het Sterrenbos is wegens werkzaamheden momenteel onbegaanbaar voor publiek.” Het ronkende geluid van de machinale bomenveller ergens in het groen op de achtergrond, onderstreept zijn waarschuwing. De wandeldames nemen de aanwijzing ter harte en maken het ommetje langs de singel aan de buitenkant.

Pothof verwacht dat de grootscheepse kap van de naaldbomen een week tot tien dagen duurt. “Dat is best lang voor een bosperceel van slechts drie hectare, maar de uitvoerder moet secuur te werk gaan. De oude beuken die nu nog tussen de sparren staan moeten ongeschonden uit de strijd komen. Op sommige plekken is het zelfs nodig om met de hand te kappen.”

Oerrr

De planvorming over de restauratie begon twee jaar geleden, vertelt Pothof. “Dit is een openbaar bos, dus je moet onderhoud plegen.” De invulling daarvan kreeg destijds onverwacht een extra impuls door een legaat dat Natuurmonumenten toeviel, specifiek bedoeld voor het opknappen van het Sterrenbos. “Dat zette ons aan het denken. We wilden meer doen dan alleen onderhoud. Er komen hier veel gezinnen, dus misschien konden we een deel van het bos inrichten als speelnatuur voor kinderen. Natuurmonumenten doet dat met ‘Oerrr’ ook in andere natuurgebieden. Aan de andere kant konden we met het legaat extra subsidiegelden aanboren voor het herstel van het cultuurhistorische beukenbos zoals dat ooit in de 18e eeuw door landgoedarchitect Johann Hermann Knoop is aangelegd. Dat zou dan weer mooi aansluiten op de al eerder uitgevoerde restauratie van de tuin en de boomgaard rond De Slotplaats, ook naar het originele ontwerp van Knoop. Zo kunnen we de oude zichtlijnen weer in hun geheel terugbrengen.”

Kale plekken

Het Sterrenbos ligt op hogere en dus drogere grond dan het Oude Bosch aan de andere kant van de Beakendyk. Natuurmonumenten nam beide bossen in 1997 over van verzekeringsmaatschappij Amev die ze voor beleggingsdoeleinden exploiteerde. Pothof: “In aanloop naar de overdracht rooide Amev destijds de dikste sparren, om die op de valreep nog ten gelde te maken. Daardoor waren al flinke happen uit het bos genomen. Of je dat nu netjes vindt of niet, die kale plekken boden hier en daar weer zicht op de oude ruitstructuur van de beukenlanen die in het midden van het bos samenkwamen. Op de plek waar nu nog steeds de Burmaniazuil staat. Daar moeten we ooit wat mee, was toen al de gedachte.”

Aan de herstelplannen ging uitvoerig onderzoek vooraf. Naar de overblijfselen van het ruitpatroon van Knoop, naar de staat van de eeuwenoude beuken, naar de holenbroeders die er in nestelen, en of een hoek speelnatuur wel viel te combineren met de geschiedkundige waarde. “We deden verrassende ontdekkingen en soms tegengestelde inzichten”, vertelt Pothof. “Zo concludeerde de cultuurhistorische onderzoeker dat het oorspronkelijke ontwerp van Knoop alleen dan goed tot zijn recht zou komen als je van de grond af helemaal opnieuw zou beginnen. Nogal wat van de oude beuken verkeren namelijk in staat van aftakeling. Maar juist daardoor vormen de bomen weer een gewilde leefplek voor soorten als de specht en de vleermuis. Het blijkt dat hier de grootste kolonie rosse vleermuizen zit van Nederland, de onderzoekers telden er maar liefst tweehonderd.”

Compromisbos

In de nu begonnen uitvoering komen alle puzzelstukken bijeen, zegt de beheerder. “Daarbij kunnen we rekenen op steun van het dorp. We hebben eerst uitvoerig overlegd met onder andere Plaatselijk Belang, de historische vereniging en de natuurvereniging. Het Bos van Knoop wordt dan ook een compromisbos kan je zeggen, met het oorspronkelijke ontwerp als rode draad.” Dat betekent dat de hoofdlaan, van De Slotplaats dwars door het bos naar het bruggetje van de Beakendyk, in oude luister wordt hersteld met nieuwe aanplant. Over de brug komt een stukje verderop, op de open plek in het Oude Bosch, opnieuw een rode beuk als markant eindpunt van de zichtlijn. Aan de westkant van de Burmaniazuil volgen de vrijgemaakte beukenpaden exact het vroegere patroon. Aan de oostkant lukt dat niet helemaal in verband met de boomaftakeling, aldus Pothof. “In verband met de veiligheid wijken we iets af van de oorspronkelijke uitleg, maar het patroon blijft wel zichtbaar.”

Natuurlijke buffer

De kap die momenteel plaatsvindt, ontdoet vooral het middengedeelte van het bos van de oneigenlijke productiesparren. “Dat is voor het vaste publiek even wennen, maar ik verwacht dat de openheid al snel een groene waas krijgt van de mix aan jonge en al wat oudere beukenboompjes die we daar gaan aanplanten.” De hoek van het bos rechtsachter De Slotplaats blijft grotendeels onaangetast om als rustgebied te dienen. De dichtheid zorgt tevens voor een natuurlijke buffer met aangrenzende camping De Wâldsang. Om diezelfde reden wordt ook de eikenrand die bos en camping scheidden, opnieuw aangeplant. Pothof: “Aan de andere kant, dichtbij de parkeerplaats, komt de speelnatuur van Oerrr met slingerpaden die langs allerlei spannende activiteiten voeren. Oerrr past in de geest van Knoop, die was ook niet wars van frivoliteiten. Daarbij vertellen we ook wie hij was en waarom we het bos naar hem hebben vernoemd.”