Nieuws

Zeeuws leesplankje van Anneke Bosch

Camera Sietse de Boer Potlood Wim Bras

‘Dou, beam, apels’ gaat in het Zeeuws van ‘juun, koenkelpot en gêêste’. Bij Anneke Bosch uit Jubbega lichten de ogen op als ze de vertrouwde klanken opdreunt van het leesplankje uit haar kinderjaren. “Ik sprak al Zeeuws, Nederlands en Frans toen we hier in Jubbega kwamen. Voor Fries was gewoonweg niet zoveel plek meer.”

Een juun is een ui, gêêste is gerst. Dat valt nog wel uit de plaatjes van het leesplankje op te maken. Maar een koenkelpot? “Dat was een muziekinstrumentje dat je zelf in elkaar flanste. Een blikje of een potje met een strakgespannen vel eroverheen. Daar stak je een rietje door en al blazend kreeg je dan een raar geluid.” Op oudejaarsdag gingen de kinderen in Nieuwvliet met hun koenkelpot langs de deuren om lekkers op te halen. In het kleine dorpje achter de duinen tussen Breskens en Cadzand was Annekes vader hoofd van de lagere school. Leren was thuis vanzelfsprekend, ze kende het rijtje van het leesplankje al uit haar hoofd voordat ze bij vader de schoolbank inschoof.

Verlangen

Het plankje hangt in Jubbega aan de muur, Anneke kreeg het van haar jongste dochter Joan. Die woont in de buurt, net als de oudste. “Mijn man Chris en ik hadden altijd het plan om na zijn pensionering bij Philips terug te keren naar Zeeuws-Vlaanderen. Maar met kinderen en kleinkinderen in Friesland doe je dat niet.” Het leesplankje verbeeldt haar verlangen naar de plek waar ze opgroeide, aan de herinneringen uit haar jeugd. Onbezorgd was die niet, in de oorlogsjaren lag Nieuwvliet in de vuurlinie. De Engelsen schoten de dorpsmolen aan het eind van de straat aan flarden. De Duitsers vorderden de schoolwoning en zetten het gezin zonder pardon op straat. Maar als klein meisje leek het oorlogsgeweld om de Antwerpse haven toch goeddeels langs Anneke te gaan. Tot ze later met haar dochters de film Soldaat van Oranje zag. Zij schrokken toen hun moeder bij de eerste scènes onverwacht ineenkromp. “De film begint met van die beschietingen.”

Melkboer

Op het strand van Nieuwvliet ontmoette ze Chris. “De melkboer in korte broek noemden we hem thuis. Hij had als melkbezorger een vakantiebaantje in de tijd dat het toerisme een beetje op gang kwam.” Ze waren nog jong, Anneke zat op de hbs in Oostburg, als enig meisje uit het dorp. Ze bleven elkaar zien tijdens vakanties. Ook toen Anneke naar de pedagogische academie in Middelburg ging en eenmaal gediplomeerd bij haar vader voor de klas stond. Ze heeft zelf dus ook nog het ‘aap, noot, Mies’ onderwezen. “Chris zorgde er later voor dat hij als dienstplichtig luchtmachtofficier in Woensdrecht werd gestationeerd, zo konden we vaker bij elkaar zijn.”

Parijs-Jubbega

In dienst had Chris elektronica gestudeerd. Zo gauw de dienstplicht erop zat, nodigde Philips hem uit om in het laboratorium in Eindhoven te werken. “We zijn getrouwd en ik heb mijn baan als onderwijzeres opgezegd. Zo ging dat toen, daar stond je niet eens bij stil.” Ze kregen drie dochters en verhuisden later naar Parijs, waar haar man voor het Franse Philips aan de slag ging. Anneke spijkerde haar jongste dochter zelf thuis het Nederlands bij, te beginnen met het leesplankje. “Maar als onze dochters onderling ruziën, doen ze dat in het Frans.” Na vijftien jaar Parijs verhuisden ze naar Friesland waar Chris voor Philips Drachten ging werken. Zo belandde het gezin in het landelijke Jubbega. “Frankrijk is nu altijd onze vaste vakantiebestemming. Maar op weg erheen snuiven we altijd eerst de Zeeuwse zeelucht op.”

Het Museum van de Gewone Man
Iedereen heeft wel een voorwerp met een bijzonder verhaal, een voorwerp dat je nooit zou willen missen. Dat kan van alles zijn. Sa! maakt een serie over deze voorwerpen en deze verhalen. Heeft u ook een mooi verhaal bij een voorwerp, laat het ons dan weten. Mail naar redactie@sa24.nl of bel met 06-5247 1013. Dan tekenen wij uw verhaal op en geven het een plekje in ons Museum van de Gewone Man.